Αν βρεθήκατε σε αυτή τη σελίδα, είναι πολύ πιθανό να έχετε ζήσει την ίδια σκηνή αρκετά πρωινά στη σειρά. Φτάνετε στον παιδικό σταθμό, το παιδί σας σφίγγεται πάνω σας, κλαίει και απλώνει τα χέρια του, κι εσείς φεύγετε με έναν κόμπο στο στομάχι. Και όλη τη μέρα αναρωτιέστε αν κάνατε το σωστό.
Είναι φυσιολογικό να νιώθετε έτσι. Πολλοί γονείς μού περιγράφουν ακριβώς αυτό το συναίσθημα κάθε Σεπτέμβρη, και συχνά το πρωινό αντίο είναι εξίσου δύσκολο για τον γονέα όσο και για το παιδί.
Θα ήθελα να σας καθησυχάσω, γιατί το κλάμα στην πόρτα του σταθμού δεν σημαίνει ότι το παιδί σας δεν είναι έτοιμο ή ότι κάνατε κάποιο λάθος. Το άγχος αποχωρισμού είναι ένα φυσιολογικό στάδιο της ανάπτυξης. Και, κατά κάποιον τρόπο, δείχνει κάτι πολύ όμορφο: ότι το παιδί σας έχει δεθεί μαζί σας και σας εμπιστεύεται.
Ας δούμε μαζί γιατί συμβαίνει, πόσο διαρκεί και τι μπορεί να κάνει τα πρωινά σας πιο ήρεμα.
Γιατί κλαίει το παιδί σας όταν το αφήνετε στον παιδικό σταθμό;
Το παιδί σας κλαίει γιατί έχει πια καταλάβει ότι, όταν φεύγετε, δεν βρίσκεστε δίπλα του, αλλά δεν έχει ακόμη αρκετή εμπειρία για να είναι σίγουρο ότι θα επιστρέψετε. Το κλάμα είναι ο τρόπος του να εκφράσει αυτή την αβεβαιότητα και δεν αποτελεί ένδειξη ότι κάτι πηγαίνει στραβά.
Τα μικρά παιδιά μαθαίνουν σταδιακά ότι οι άνθρωποι που αγαπούν συνεχίζουν να υπάρχουν ακόμη κι όταν δεν τους βλέπουν. Μέχρι να εδραιωθεί αυτή η γνώση, κάθε αποχωρισμός μοιάζει λίγο αβέβαιος. Ο σταθμός, επιπλέον, φέρνει πολλά καινούργια μαζί: νέα πρόσωπα, νέους ήχους, νέο πρόγραμμα.
Σύμφωνα με την εμπειρία μου, πολλά παιδιά σταματούν να κλαίνε λίγα λεπτά αφότου φύγει ο γονέας και περνούν τη μέρα τους παίζοντας. Αν σας βαραίνει η εικόνα του πρωινού, ρωτήστε τις παιδαγωγούς πώς ήταν το παιδί σας μετά την αναχώρησή σας. Η απάντηση συχνά σας δίνει μια πολύ πιο ήρεμη εικόνα από εκείνη που κρατάτε στο μυαλό σας.
Σε ποια ηλικία εμφανίζεται συνήθως το άγχος αποχωρισμού;
Το άγχος αποχωρισμού εμφανίζεται συνήθως γύρω στους 6 μήνες και μπορεί να συνεχιστεί έως την ηλικία των 2–3 ετών, με ένταση που ανεβοκατεβαίνει. Γι' αυτό η έναρξη του παιδικού σταθμού συχνά συμπίπτει με την περίοδο που το παιδί σας είναι πιο ευαίσθητο στους αποχωρισμούς.
Κάθε παιδί ακολουθεί τον δικό του ρυθμό. Κάποια παιδιά κλαίνε από την πρώτη μέρα, ενώ άλλα μπαίνουν χαρούμενα στην τάξη και αρχίζουν να δυσκολεύονται μετά από μερικές εβδομάδες, όταν ο ενθουσιασμός για το καινούργιο περάσει και καταλάβουν ότι ο σταθμός είναι πια καθημερινότητα.
Είναι επίσης αναμενόμενο το κλάμα να επιστρέψει για λίγο μετά από μια ίωση, τις γιορτές, μια μετακόμιση ή τη γέννηση ενός αδελφού. Δεν σημαίνει ότι χάθηκε η πρόοδος. Το παιδί σας χρειάζεται απλώς λίγο χρόνο για να ξαναβρεί τη σιγουριά του.
Πόσο διαρκεί η προσαρμογή στον παιδικό σταθμό;
Η προσαρμογή στον παιδικό σταθμό διαρκεί συνήθως μερικές εβδομάδες. Το πρωινό κλάμα μειώνεται σταδιακά όσο το παιδί σας αναγνωρίζει ότι κάθε μέρα ακολουθεί το ίδιο μοτίβο: εσείς φεύγετε, εκείνο παίζει, και στο τέλος της μέρας επιστρέφετε.
Η πρόοδος σπάνια είναι ευθεία γραμμή. Η Δευτέρα, μετά από ένα Σαββατοκύριακο μαζί σας, είναι συχνά πιο δύσκολη από την Πέμπτη. Αυτό είναι φυσιολογικό.
Για να αξιολογήσετε πώς πηγαίνει η προσαρμογή, μην δίνετε σημασία μόνο στα δάκρυα της πόρτας. Πιο πολλά σας λέει το πώς περνά μέσα στη μέρα: αν τρώει και κοιμάται στον σταθμό, αν αναφέρει τις παιδαγωγούς ή κάποιο φιλαράκι με το όνομά του, αν σας περιγράφει με τον τρόπο του κάτι που έπαιξε.
Τους πρώτους μήνες στον σταθμό, πολλά παιδιά κολλούν και περισσότερες ιώσεις. Ένα κουρασμένο ή άρρωστο παιδί δυσκολεύεται περισσότερο στον αποχωρισμό, οπότε ένα πιο δύσκολο πρωινό σε τέτοιες μέρες είναι αναμενόμενο. Αν το παιδί σας ανεβάσει πυρετό, ό,τι χρειάζεται να γνωρίζετε για τον πυρετό στα παιδιά θα το βρείτε σε ξεχωριστό άρθρο.
Πώς μπορείτε να κάνετε το πρωινό αντίο πιο εύκολο;
Το πρωινό αντίο γίνεται πιο εύκολο όταν είναι σύντομο, προβλέψιμο και ειλικρινές. Ο στόχος δεν είναι να μην κλάψει καθόλου το παιδί σας, αλλά να μάθει ότι ο αποχωρισμός έχει μια σταθερή σειρά και ένα σίγουρο τέλος, την επιστροφή σας.
- Ένα σταθερό τελετουργικό αποχαιρετισμού. Μια αγκαλιά, ένα φιλί, μια μικρή φράση που λέτε κάθε μέρα με τον ίδιο τρόπο. Η επανάληψη δίνει στο παιδί σας την αίσθηση ότι ξέρει τι ακολουθεί
- Αποχαιρετήστε το, ακόμη κι αν κλαίει. Όταν φεύγετε κρυφά, το παιδί σας ανακαλύπτει ξαφνικά ότι λείπετε, και αυτό μπορεί να κάνει το άγχος του μεγαλύτερο την επόμενη φορά
- Κρατήστε το αντίο σύντομο. Όταν επιστρέφετε ξανά και ξανά στην πόρτα, το παιδί σας παίρνει το μήνυμα ότι υπάρχει κάτι που πρέπει να φοβάται
- Πείτε του πότε θα έρθετε, με λέξεις που καταλαβαίνει. Το «θα έρθω μετά τον μεσημεριανό ύπνο» έχει νόημα για ένα μικρό παιδί, το «στις τρεις» όχι. Και τηρήστε την υπόσχεση, γιατί κάθε φορά που επιστρέφετε όπως είπατε, χτίζεται η εμπιστοσύνη του
- Ένα μικρό κομμάτι από το σπίτι. Ένα αγαπημένο κουκλάκι ή πανάκι, αν το επιτρέπει ο σταθμός, κρατά κάτι γνώριμο κοντά του όσο λείπετε
- Ένα ήρεμο, σίγουρο πρόσωπο. Τα μικρά παιδιά «διαβάζουν» την έκφρασή σας. Ένα ήρεμο χαμόγελο τους λέει ότι εδώ είναι ασφαλές, ακόμη κι αν μέσα σας δυσκολεύεστε
Βοηθά πολύ και η συνεργασία με τις παιδαγωγούς. Όταν μια γνώριμη παιδαγωγός υποδέχεται το παιδί σας και του δείχνει ένα παιχνίδι που το περιμένει, η μετάβαση από την αγκαλιά σας στη δραστηριότητα γίνεται πιο ομαλά.
Τι βοηθά το παιδί σας στο σπίτι, πριν και μετά τον σταθμό;
Το σπίτι βοηθά την προσαρμογή όταν προσφέρει σταθερότητα: επαρκή ύπνο, πρωινά χωρίς βιασύνη και χρόνο μαζί σας μετά τον σταθμό. Ένα ξεκούραστο παιδί, που ξέρει ότι το απόγευμα ανήκει στην οικογένεια, αντέχει ευκολότερα τον πρωινό αποχωρισμό.
Τα πρωινά με άγχος και τρέξιμο μεταφέρουν την ένταση κατευθείαν στο παιδί σας. Αν ξυπνάτε λίγο νωρίτερα, κερδίζετε χρόνο για ένα ήρεμο πρωινό και ένα αντίο χωρίς βιασύνη.
Μιλήστε για τον σταθμό με θετικό και απλό τρόπο. Αναφέρετε τις παιδαγωγούς με το όνομά τους, διαβάστε μαζί ένα βιβλίο για τον παιδικό σταθμό ή παίξτε με τα κουκλάκια του «σχολείο», όπου ο μπαμπάς ή η μαμά φεύγει και ξαναγυρνά. Μέσα από το παιχνίδι, το παιδί σας επεξεργάζεται αυτό που ζει κάθε πρωί.
Ένα ακόμη σημείο που ξαφνιάζει πολλούς γονείς: το παιδί που ήταν ήρεμο όλη μέρα στον σταθμό μπορεί να ξεσπάσει σε κλάμα ή νεύρα μόλις σας δει το απόγευμα. Αυτό δεν σημαίνει ότι πέρασε άσχημα. Συνήθως έχει κουραστεί από μια μέρα γεμάτη καινούργια ερεθίσματα και «αφήνεται» μπροστά στον άνθρωπο με τον οποίο νιώθει πιο ασφαλές. Θα σας συμβούλευα εκείνη την ώρα να του προσφέρετε αγκαλιά, ένα σνακ και λίγη ησυχία, πριν από οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα.
Πότε αξίζει να μιλήσετε με τον Παιδίατρο;
Αξίζει να μιλήσετε με τον Παιδίατρό σας όταν το άγχος αποχωρισμού, αντί να μειώνεται με τον καιρό, γίνεται εντονότερο ή αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητα του παιδιού σας και έξω από τον σταθμό. Ο Παιδίατρος θα αξιολογήσει αν πρόκειται για μια πιο αργή προσαρμογή ή για κάτι που χρειάζεται περισσότερη στήριξη.
Επικοινωνήστε με τον Παιδίατρό σας αν παρατηρήσετε:
- κλάμα και έντονη δυσφορία που δεν μειώνονται μετά από αρκετές εβδομάδες ή γίνονται εντονότερα
- επαναλαμβανόμενο πόνο στην κοιλιά, πονοκέφαλο ή εμετό τα πρωινά πριν από τον σταθμό
- αλλαγές στον ύπνο, όπως συχνούς εφιάλτες ή νέα άρνηση να κοιμηθεί μόνο του
- σημαντικά επηρεασμένη όρεξη ή διάθεση, στο σπίτι και στον σταθμό
- απώλεια δεξιοτήτων που είχε ήδη κατακτήσει, όπως τον έλεγχο της τουαλέτας ή λέξεις που χρησιμοποιούσε
- έντονο άγχος κάθε φορά που απομακρύνεστε, ακόμη και στο σπίτι, που συνεχίζεται και μετά την ηλικία των 3 ετών
- απόσυρση στον σταθμό, όταν το παιδί σας δεν παίζει και δεν έχει επαφή με τα άλλα παιδιά μετά από την περίοδο προσαρμογής
Τα σωματικά ενοχλήματα χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή. Ο Παιδίατρος θα αξιολογήσει πρώτα αν υπάρχει κάποια άλλη αιτία, ώστε να μην αποδοθεί στο άγχος κάτι που έχει διαφορετική εξήγηση.
Και κάτι ακόμη: μπορείτε να μιλήσετε με τον Παιδίατρό σας και όταν η δική σας αγωνία για τον αποχωρισμό σας βαραίνει. Είναι μέρος της φροντίδας του παιδιού σας να νιώθετε κι εσείς σίγουροι.
Ένα τελευταίο μήνυμα
Το κλάμα στην πόρτα του παιδικού σταθμού δεν είναι λόγος πανικού ούτε απόδειξη ότι κάνατε λάθος επιλογή. Είναι ένα πέρασμα που κάνουν πολλά παιδιά, και τις περισσότερες φορές ολοκληρώνεται με ηρεμία, με λίγη υπομονή από όλους.
Παρατηρήστε το παιδί σας, ρωτήστε τις παιδαγωγούς και δώστε του χρόνο. Εσείς το γνωρίζετε καλύτερα από τον καθένα, οπότε εμπιστευτείτε το ένστικτό σας.
Και να θυμάστε ότι καμία ερώτηση δεν είναι ασήμαντη όταν αφορά την υγεία και την ευημερία του παιδιού σας.
Ο τρόπος με τον οποίο θα στηρίξετε το παιδί σας στον αποχωρισμό οφείλει να είναι προσαρμοσμένος στον δικό του χαρακτήρα και στον δικό του ρυθμό. Κάποια παιδιά χρειάζονται λίγες μέρες, άλλα περισσότερο χρόνο και περισσότερη αγκαλιά.
Κάθε παιδί είναι μοναδικό και έχει ανάγκη τη δική του, εξατομικευμένη φροντίδα.
Πηγές
- NHS — Anxiety in children
- American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org) — Soothing Your Child's Separation Anxiety
Οι πληροφορίες είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την εξέταση από τον παιδίατρο.